Hansatsu

japoński pieniądz papierowy

nieco o odczytywaniu dat nominałów

Sposób zapisu daty emisji na japońskim pieniądzu papierowym jest odmienny niż w krajach kultury zachodniej gdzie obowiązuje  kalendarz gregorjański wprowadzony w 1582 roku przez  Papieża Grzegorza XIII

Datę w krajach dalekiego wschodu zapisywano w następujący sposób :

zapis aktualnego okresu  ,  czasem rok tegoż okresu

  nazwę okresu/epoki ustalał cesarz/dwór cesarski.

Tego typu zapis epok to kalendarz nengo  年号

Zgodnie z obowiązującą periodyzacją

dziejów Japonii na okres Edo   江戸  - Shogunat Tokugawa (1600 - 1868)

przypada  cały rozkwit i cyrkulacja hansatsu

 Interesujący nas przedział czasu i nazwy epok w okresie cyrkulacji feudalnego pieniądza papierowego prezentuje poniższa tabela*

Czasem spotyka się w  translacji inne określenia dla pewnych okresów  jak :

An-ei  -  Yasunaga   1772-1780 r.

Bunka - Cultural - Educational Administration  1804-1817 r.

Bunsei - Fumimasa  1818-1829 r.

itp

Bardzo często uzupełnieniem zapisu nengo lub wprost jedynym zapisem był

zapis roku zodiakalnego powtarzającego się cyklicznie co 60 lat.

W Japonii stosowano na wzór chiński kalendarz zodiakalny oparty na ruchach słońca i księżyca. W chronologii tej stosowane są cykle po 60 lat .

Początek rachuby przypada na 2636 rok p.n.e.

I tak zapis zodiakalny opiera się na podaniu znaku porządkowego i znaku zodiaku.

Zestawienie znaków podano w tabeli*

Jakie lata przypadały na określone cykle zodiakalne prezentuje tabela uwzględniając okresy emisji pieniądza papierowego w Japonii

Już prawie możemy przystąpić do próby odczytania dat , ale na koniec uwaga odnośnie kaligrafii japońskiej.

Sztuka pięknego pisania i kaligrafii zwana  SHODO pochodzi z Chin.

Rozwinęły się trzy style : KAISHO,GYOSHO i SOSHO.

Styl Kaisho jest oparty na proporcjach kwadratu.

Znak wpisuje się w "kwadrat" pionowe kreski są z zasady grubsze , poziome cieńsze , skośne zwężają się - praktycznie te znaki najłatwiej jest rozróżnić i zinterpretować.

Styl Gyosho bazujący na zasadach Kaisho , przy czym grubość linii jest dowolna , pojawiają się zaokrąglenia lub łączenia kresek - tu napotykamy już trudności interpretacyjne

Styl Sosho to już całkowita dowolność w ilości stawianych kresek , ich grubości i kształcie , stąd znaczna "redukcja" wzorcowych znaków - ten zapis bardzo utrudnia interpretacje.

Zobaczmy jak to wygląda na przykładach

         Kaisho                                        Gyosho                                               Sosho

 innym stylem kaligrafii jest styl Tensho

często używany w zapisie na banknotach w  okresie Keio

Poniżej przykłady zapisu epoki Keio w różnych stylach kaligrafii

pierwsze dwa przykłady są raczej porównywalne ze wzorcem w tabeli

natomiast kolejne trzy pisane w stylu Tensho

są raczej trudne do interpretacji

PRZYKŁADY

Zwróćmy uwagę na piękny hansatsu 

i spróbujmy przeanalizować zapis w prawej kolumnie czytany z góry na dół.

Pierwsze dwa ideogramy

 to zapis ery Bunsei 

 zapis bardzo podobny to tego z tabeli powyżej 

 ale chyba pisany stylem gyosho stąd niewielka różnica w zapisie.

 Okres Bunsei to lata 1818-1829 - czyli 12 lat.

 Dalej  widzimy

 liczebnik 6 

Czyli 6 rok okresu Bunsei - będzie to 1823 rok .

Kolejne dwa ideogramy 

to zapis zodiakalny mizunoto hitsuji 

 znaki takie jak w powyższej tabeli zodiakalnej

 sprawdźmy czy wszystko się zgadza 

mizunoto hitsuji to wg tabeli lata...

1643,1703,1763,1823,1883

 i właśnie o to chodzi o rok 1823 .

ostatnim znakiem w kolumnie jest

znak określający rok , wiek

zapis w lewej kolumnie

shou gatsu  - nowy rok

dwa ideogramy  yoshi

oznaczające szczęsliwy , pomyślny

hi dzień

czyli zapis o znaczeniu 

" szczęśliwy pomyślny nowy rok "

 Ale tego typu zapis nie zawsze występuje .

Idealny do czytania byłby zapis jak poniżej

poziomy ciąg znaków w górnej części

czytany ze strony prawej do lewej

Bunsei 11 tsuchinoe -ne czyli 1828 rok

Spójrzmy na inny banknot z okresu Bunsei

 zapis który nam coś mówi...

dwa ideogramy  po stronie prawej czytane z góry na dół

to oczywiście zapis ery Bunsei    ( 1818-1829 )

dwa lewe znaki 

to zodiakalnie 

"hinoto  i " czyli lata 1647,1707,1767,1827,1887

co daje nam zapis 

Bunsei hinoto i czyli 1827 rok

Okres KYOHO to czas który obfitował w mnogość hansatsu.

Banknoty z  tego okresu posiadają najczęściej powyżej wyjaśniony

sposób zapisu daty

Hansatsu z okresu Kyoho

prawa kolumna ...

dwa pierwsze znaki

to zapis ery Kyoho - lata 1716 -1735

dalej

liczebniki 10 i poniżej 7

czyli 17...

lewa kolumna 

pierwsze dwa znaki

to zodiakalnie

"mizunoe ne" czyli lata 

1612,1672,1732,1792,1852,1912

Stąd oczywiście wybieramy 1732 rok

17 rok okresu Kyoho - mizunoe ne

Hansatsu z okresu Enkyo (1744-1747)

mają bardzo czytelny zapis daty

i często znak kanji  "nen"

nen znaczy rok

oto trzy banknoty z tego kresu

na prawym marginesie w części centralnej

każdego z nich

zapis

od góry

...Enkyo...

...3...

..nen.. ( rok)

hinoe tora

1746

na lewym marginesie

zapis

czyli

...jedenaście...

...gatsu  czyli miesiąc...

Stąd Enkyo 3 hinoe-tora 11 miesiąca 1746 roku

W zapisie dat , zwłaszcza na dokumentach

można spotkać zapisy podające okres

rok zodiakalny , miesiąc i dzień.

W tych zapisach stosuje się dodatkowo znaki  kanji

NEN czyli rok

GATSU czyli miesiąc

HI czyli dzień

Wprawdzie nie posiadam hansatsu z tak pełnym

zapisem daty ale przedstawię to na przykładzie

zapisu daty z dokumentu...

trzecia kolumna od lewej...

Czytając od góry

  Bunka

sześć

tsuchinoto mi

Nen czyli rok

jedenaście

Gatsu czyli miesiąc

piętnaście

Hi czyli dzień

Czyli nie budzący wątpliwości zapis

szósty Rok Bunka  tsuchinoto mi  (1809 rok)

jedenastego miesiąca , piętnastego dnia

Poniżej zapis z okresu Tenpo

który ma prawie tak samo rozbudowany zapis

zapis w prawej kolumnie

przeczytajmy...

tenpo

dziewięć

tsuchinoe-inu

nen

osiem

gatsu

yoshi co znaczy szczęśliwy

...to także znaczy yoshi...szczęśliwy pomyślny

hi czyli dzień

Tenpo 9 tsuchinoe-inu nen 8 gatsu yoshi...hi

czyli 9 rok okresu Tenpo

8 miesiąca szczęśliwego pomyślnego dnia

1838 rok

( układ ostatnich czterech znaków jest często

spotykany w zapisach  jak choćby w pierwszym

na stronie przykładzie hansatsu  z okresu Bunsei 1823

podobny zapis posiada hansatsu z okresu

Horyaku umieszczony w dziale galeria )

Piękny zapis daty na hansatsu z okresu Meiwa

poziomy zapis

czytany od lewej

Meiwa

jeden - pierwszy

nen - rok

kinoe-saru

Meiwa 1 rok kinoe-saru

czyli 1764

Spójrzmy na walory z okresu Tenpo i Ansei

najpierw z okresu Tenpo

forma zapisu daty nieco inna

na górze obu bocznych kolumn zapis zodiakalny

mizunoto - u

 a potem typowo

kolumna prawa

Tenpo 14 rok...

1843

Taki sam sposób zapisu na

walorze z okresu Ansei

na górze obu bocznych kolumn zapis zodiakalny

hinoto - mi

a dalej typowy zapis

prawa kolumna

Ansei 4 rok ...

1857

Walor z okresu Tenmei

dużo tu różnych zapisów...

centralnie wizerunek ptaka

datowanie 

Tenmei   mizunoe - tora 

czyli 2 rok okresu Tenmei 1782

A teraz banknot z okresu Koka

szukamy...

znaki z prawej strony

to okres Koka ( 1844 - 1847 )

a z lewej...

to zodiakalnie 

hinoto hitsuji

odpowiadający 1607,1667,1727,1787,1847,1907

czyli ostatni rok okresu Koka 1847

Nie zawsze jednak jest tak prosto , czasem widzimy tylko 

zapis zodiakalny....

na górnym brzegu...

widzimy zapis

mizunoto hitsuji

co najprawdopodobniej wskazuje na

okres Bunsei 1823 rok

A jak wygląda zapis gdy w danym roku zodiakalnym

doszło do zmiany epoki

oto przykład

zapis daty to

okres...

Kaei  lata 1848-1853 czyli 6 lat

7 rok

kinoe tora

czyli

Kaei 7 kinoe tora 1854

wprawdzie podaje się , że okres Kaei trwał w latach 1848-1853 czyli 6 lat

a tu podano 7 rok czyli rok 1854 co jest także

 pierwszym rokiem okresu  Ansei.

Stąd jest  rzeczą oczywistą , że w roku wydania tego nominału

wprowadzono nowy okres Ansei i jest to jego także pierwszy rok

Niektóre źródła podają 7 lat dla okresu Kaei

Czasami bez spekulacji się nie obejdzie...

Oto piękny duży walor...

silver 10 momme

z innych źródeł wiadomo , że walor został wydany

w 1777 roku przez klan Amagasaki

stąd zapis daty powinien być następujący

An-ei 6 hinoto-tori

popatrzmy na zapis... styl Tensho

hm...

   ten znak wygląda na 6 

to mogłoby odpowiadać hinoto tori , zwłaszcz znak tori jest podobny

czyli     odpowiadało by zapisowi okresu An-ei

A oto walor z okresu Kaei

z zapisem daty w stylu Tensho

Zapis  z prawej kolumny

  czyli

                    Kaei           sześć       mizunoto - ushi

1853 rok

Oto hansatsu z okresu Kanpo

...z pięknym przykładem zapisy daty w stylu Tensho

przeczytajmy...

Kanpo

dwa

mizunoe-inu

nen

czyli 1742 - II-gi rok okresu Kanpo

Poniżej  hansatsu

z okresu Keio

1 silver momme

górna część...

lewa kolumna

to zapis ery Keio

prawa kolumna

to zapis pierwszy rok

czyli pierwszy rok okresu Keio 1865

Często spotykanym zapisem jest podanie tylko roku zodiakalnego

uzupełnione  miesiącem

to 100 momme i 5 bu

z zapisem dat...

mizunoe - inu   XI miesiąca

co wskazuje na okres Bunkyu 2 rok

czyli 1862 rok  11 miesiąc

Ale bardzo często nie można dopatrzyć się daty ....

do strony jak czytać nominały

nominały ryżowe

ikonografia hansatsu

galeria hansatsu

zapis nazw prowincji

historia hansatsu

linki

Tsuby

Literatura tematu

kontakt z autorem : yogoro@yogoro.org

Jako autor strony świadom jestem niedostatków i niezawinionych błędów próbując przybliżyć nieco wiadomości na mało w Polsce znany temat japońskich banknotów feudalnych . Hansatsu  posiada niewiele opracowań w języku angielskim i wprost brak jakiejkolwiek literatury w języku polskim.

Będę wdzięczny za wszelkie uwagi             Mikołaj Gaweł                         

* tabele pochodzą z książki  "Miecz Japoński" John M.Yumoto wydanej przez DIAMOND BOOKS Bydgoszcz 2004 , wykorzystano za zgodą i dzięki uprzejmości wydawcy.

Księga Gości - Przeglądanie

Księga Gości - Dopisywanie

ostatnia aktualizacja

2010-07-10 10:20:39